100. rocznica ludobójstwa Ormian


ormianka_nad_cialem_dziecka_w_aleppo_na_terenie_obecnej_syrii._w_1915_r.,W tym roku 24 kwietnia Ormianie na całym świecie, przede wszystkim w samej Armenii, obchodzić będą 100. rocznicę tragicznych wydarzeń w Imperium Osmańskim – ludobójstwa zgotowanego im przez „postępowy” pod innymi względami rząd Młodoturków. Ocenia się, że podczas tzw. Metz Yeghern – „Wielkiego Zła”, czyli zagłady Ormian, zginęło ok. 1,5 miliona ludzi. Powszechnie uznaje się ją za pierwsze ludobójstwo XX wieku,

które szybko jednak zostało zapomniane. W 1939 Adolf Hitler, wydając rozkaz ataku na Polskę, powiedział na odprawie dla dowódców Wehrmachtu: „Zabijajcie bez litości kobiety, starców i dzieci; liczy się szybkość i okrucieństwo. Kto dziś pamięta o rzezi Ormian?”.

ormianie1

Katedra św. Grzegorza Oświeciciela w Świętym Mieście Ormian Eczmiadzynie
Armenia była pierwszym krajem na świecie, który przyjął chrześcijaństwo jako religię państwową – stało się to w 301 r. Była też pierwszym krajem, który stoczył wojnę w obronie chrześcijaństwa – było to w 451, gdy Persowie chcieli narzucić Ormianom zoroastryzm. Przez całe wieki Armenia pozostawała wyspą chrześcijaństwa w morzu islamu i mimo wielu stuleci prześladowań dochowała wierności swojej religii. Dość powiedzieć, że w ciągu ostatnich siedemnastu wieków Ormianie cieszyli się niepodległością tylko przez trzy stulecia, a ich kraj był nieustannie najeżdżany i okupowany przez różnych innowierców: Persów, Seldżuków, egipskich Mameluków, Mongołów, Arabów i Osmanów. W 1639 nastąpił rozbiór Armenii: jej zachodnią część zajęli Turcy, wschodnią zaś Persowie, którym w 1828 ziemie te zabrali Rosjanie.

Rzezi Ormian w 1915 nie dokonano jednak tylko z pobudek religijnych i nie uczyniła tego siła związana z islamem. Co prawda, pogromy na dużą skalę zaczęły się już w roku 1894 za panowania sułtana Abdülhamida II, zwanego „Krwawym”, ale miały one na celu nie tyle ostateczne wyniszczenie ludności ormiańskiej, ile raczej jej zastraszenie. Ormianie bowiem, podobnie jak inne podbite ludy w imperium osmańskim (np. Grecy, Bułgarzy czy Serbowie), przez cały wiek XIX dążyli do zrzucenia jarzma tureckiego. Na skutek sułtańskich pogromów liczba ludności ormiańskiej w Turcji spadła z 2,6 mln w 1882 do 2,1 mln w 1912.

Metody poskramiania niepokornych Ormian zmieniły się wraz z obaleniem w 1908 roku Abdülhamida i dojściem do władzy rewolucjonistów z Komitetu Jedności i Postępu, czyli tzw. Młodoturków. Propagowali oni idee oświeceniowe oraz dążyli do modernizacji i sekularyzacji państwa. Oni też wpadli na nowy pomysł „ostatecznego rozwiązania kwestii ormiańskiej”.

24 kwietnia 1915 roku rządzący Turcją triumwirat – Enwer Pasza, Talaat Pasza i Dżemal Pasza – wydał rozkaz rozpoczęcia masowych wysiedleń i mordowania Ormian. Tego dnia w Stambule aresztowano ponad 2300 przedstawicieli ormiańskiej elity intelektualnej, których wkrótce zgładzono. Minister spraw wewnętrznych Taalat-Pasza pisał: „Rząd zdecydował się na całkowitą eksterminację Ormian (…). Ci, którzy sprzeciwią się temu rozkazowi, nie mogą być urzędnikami państwowymi”.

ormianie2
 W tymże dniu zapoczątkowano też tzw. akcję deportacyjną. Tak opisuje ją brytyjski historyk David Marshall Lang: „Niemowlęta zabierano do «sierocińców», które okazywały się jamami wykopanymi w ziemi: wrzucane tam dzieci żywcem grzebano pod stosem kamieni. Z kobiet i starców formowano karawany i zmuszano do pieszego kilkusetkilometrowego marszu w kierunku Aleppo i innych punktów zbiorczych na terenie Syrii. Po drodze napadały na nie bandy, którym władze pozwalały na mordowanie deportowanych i grabież ich dobytku. Deportowanym nie dawano ani pożywienia, ani wody, wielu rychło utraciło zmysły i zmarło z pragnienia. Po nocach eskortujący żandarmi zabawiali się, rozbierając do naga każdą przystojną dziewczynę, która im wpadła w oko, i zmuszając do udziału w rozmaitych erotycznych perwersjach. Kończyło się to zazwyczaj wypruwaniem kiszek i odcinaniem piersi ofiar; wiele tak okaleczonych zwłok, wrzuconych do Tygrysu i Eufratu, prąd wyrzucał na brzeg w dole rzeki”.

Największym cmentarzyskiem Ormian stała się pustynia Del el-Dzor, gdzie z głodu, pragnienia i epidemii chorób zmarło kilkaset tysięcy spędzonych tam pod przymusem osób. Wiele tysięcy Ormian, ratując życie, uciekło za granicę.

Plan Młodoturków powiódł się: o ile jeszcze w 1912 w imperium osmańskim mieszkało 2,1 mln Ormian, o tyle w 1922 było ich już tylko 150 tys. Jeszcze w sierpniu 1915 Taalat-Pasza oświadczył z dumą, że przez trzy miesiące rzezi udało się osiągnąć to, czego sułtan Abdülhamid nie mógł dokonać przez 30 lat: „kwestia ormiańska” przestała istnieć.

Mord na Ormianach dokonał się przy obojętnej postawie świata zachodniego. Jedynie nieliczni jego przedstawiciele, jak np. Anatol France, Fridtjof Nansen czy Arnold Toynbee głośno protestowali przeciw tureckiemu barbarzyństwu. Ową wstrzemięźliwość Zachodu Winston Churchill tłumaczył po latach następująco: „Ropa Mosulu okazała się droższa od krwi Ormian”.

Pomimo istnienia niepodważalnych dowodów historycznych rząd turecki do dnia dzisiejszego nie uznaje, że ludobójstwo miało miejsce. Utrzymuje, że Ormianie padli ofiarami działań I wojny światowej i zmarli w wyniku epidemii różnych chorób podczas ewakuacji związanej ze skracaniem frontu rosyjskiego.

ormianie3

 Dążenia ormiańskiej diaspory w krajach zachodnich do tego, by uznać wydarzenia 1915 roku za ludobójstwo, napotykały często na opór kół rządowych. Zwłaszcza po II wojnie światowej starano się ten temat wyciszać, by nie drażnić Turcji, która stała się strategicznym partnerem w NATO, a na Bliskim Wschodzie z powodzeniem równoważyła wpływy sowieckie. Dlatego też rządy zachodnie przymykały oczy nie tylko na problem ormiański, lecz również na łamanie praw człowieka w samej Turcji, m.in. na pogromy Greków w 1955 roku, mordy polityczne na Cyprze po 1974 roku, fizyczne wyniszczanie Kurdów czy torturowanie więźniów politycznych, o czym wiele razy alarmowała Amnesty International.

Koniec „zimnej wojny” sprawił jednak, że znaczenie Turcji jako przeciwwagi dla Rosji nieco zmalało i niektórzy przestali przymykać oczy na dotychczasową politykę Ankary. W 1987 Parlament Europejski przyjął rezolucję, w której stwierdził, że rzeź Ormian w 1915 była zorganizowanym ludobójstwem i uzależnił przyjęcie Turcji do EWG od uznania tego faktu. W odpowiedzi rząd w Ankarze nazwał rezolucję „rasistowską” i „przepełnioną nienawiścią do narodu tureckiego”.

Były prezydent tego kraju gen. Kenan Evren oświadczył: „Nie uznamy ludobójstwa, bo da to Armenii pretekst do roszczeń terytorialnych”. Inni politycy tureccy obawiają się z kolei żądań odszkodowań finansowych, takich jakie musieli wypłacać Żydom Niemcy. Sami Ormianie podkreślają natomiast, że zależy im głównie na uznaniu prawdy i oddaniu historycznej sprawiedliwości.

Kilka lat temu cały świat śledził proces wybitnego tureckiego pisarza Orhana Pamuka (laureata literackiej Nagrody Nobla w 2002), oskarżonego o „oczernianie Turcji”, gdy w jednym z wywiadów powiedział: „30 tys. Kurdów i milion Ormian zostało zabitych na tej ziemi i nikt poza mną nie ma odwagi o tym mówić”. W styczniu 2007 roku z rąk tureckiego nacjonalisty zginął Hrant Dink – turecki Ormianin, redaktor naczelny ormiańskiego czasopisma „Agos”, który również głośno domagał się prawdy o ludobójstwie. Na jego pogrzeb przyszły tysiące Turków, którzy nieśli hasła „Wszyscy jesteśmy Hrantami, wszyscy jesteśmy Ormianami”.

W 2001 eksterminację Ormian za ludobójstwo uznał parlament francuski, co znów wywołało ostry protest Turcji. Dotychczas parlamenty ponad 30 państw, w tym Austrii, Belgii, Grecji, Holandii, Kanady, Niemiec, Rosji, Szwecji, Szwajcarii, Włoch oraz 39 stanów USA ogłosiły uchwały uznające ludobójstwo Ormian. Również polski Sejm przyjął przez aklamację odpowiednią uchwałę w tej sprawie 19 kwietnia 2005 (w 90. rocznicę zagłady).

Ormianie mają nadzieję, że stanowisko Ankary zacznie się zmieniać wraz z postępem rozmów w sprawie przyjęcia Turcji do Unii Europejskiej. Jeszcze do roku 1993 władze tureckie oficjalnie utrzymywały, że na terenie ich państwa nie mieszka w ogóle ludność kurdyjska (Kurdów nazywano oficjalnie Turkami Górskimi), później jednak, pod naciskiem UE, zmieniły zdanie. Obecnie nie tylko uznają istnienie Kurdów, lecz również zezwalają im na wydawanie w ich języku własnej prasy i zakładanie własnych organizacji.

ormianie4

Modlitwa podChaczkarem w Krakowie w 90.rocznicę ludobójstwa Ormian w Turcji-kwiecień 2005r
ks. Tadeusz Isakowicz Zaleski- isakowicz.pl
kg (KAI) / Warszawa

ZAPROSZENIE od KS. TADEUSZA ISAKOWICZA – ZALESKIEGO na uroczystości w 100.lecie ludobójstwa Ormian-

Kraków-Podgórze

Poniedziałek, 20 kwietnia, g. 18.00 – Duszpasterstwo „Kamieniołom” przy parafii św. Józefa – wykład ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego pt. „Ludobójstwo Ormian – 100 lat niezagojonej rany”.

Czwartek, 23 kwietnia – Oława

g. 10.00 – „Poeci niepokorni” – sesja naukowa w I LO im. Króla Jana Sobieskiego. W jej trakcie, jako czwarta prelekcja ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego pt.  „Ormiański autoportret poety niepokornego”.

g. 17.00 – w Ośrodku Kultury przy ul. 11 listopada 27 – „Ludobójstwo Ormian w Turcji i na Kresach Wschodnich” – spotkanie otwarte dla wszystkich.

Warszawa

Czwartek, 23 kwietnia, g. 19.00 – kościół ewangelicko-augsburski św. Trójcy – ormiańskie śpiewy liturgiczne Czytaj zaproszenie

Wrocław

Piątek, 24 kwietnia

Towarzystwo Ormian Polskich oraz Klasztor OO. Dominikanów św. Wojciecha we Wrocławiu zapraszają na wrocławskie obchody upamiętniające setną rocznicę Ludobójstwa Ormian

17:00 – katedra św. Jana Chrzciciela: msza święta celebrowana przez

Jego Eminencję Arcybiskupa Metropolitę Wrocławskiego

Józefa Kupnego i duszpasterza Ormian księdza Tadeusza Isakowicza -Zaleskiego

17:50 – koncert muzyki ormiańskiej: utwory Komitasa i Chaczaturiana

18:10 – marsz milczenia z katedry pod chaczkar przed kościołem św. Wojciecha

18:35 – złożenie wieńców i zapalenie zniczy przez przybyłe delegacje i władze miasta

19:00 – pieśń ormiańska  Nor Dzaghig  w wykonaniu aktorów Teatru ZAR

19:15

19:16 – projekcja fragmentu filmu o ludobójstwie dokonanym na Ormianach przez Turków

19:30 – utwór muzyczny poświęcony ofiarom tragedii 1915-1917 roku

20:15 – plac przed kościołem św. Elżbiety: świadek akcja Daisuke Yoshimoto Teatr ZAR

——————————

Wrocław, 21 – 28 kwietnia – Akcja kulturalna w 100. rocznicę ludobójstwa Ormian – pełny harmonogram

———————————

KRAKÓW  –  PAMIĘTAMY 1915

W stulecie ludobójstwa dokonanego na Ormianach w Imperium Osmańskim

Ormiańskie Towarzystwo Kulturalne zaprasza mieszkańców Krakowa i Małopolski na obchody rocznicowe, nad którymi patronat honorowy objął prof. dr hab. Jacek Majchrowski, Prezydent Krakowa

Sobota, 25 kwietnia

godz. 13.00

Odczyt J. E. Edgara Ghazaryana, Ambasadora Republiki Armenii w Polsce

(Collegium Maius, Libraria, ul. Jagiellońska 15)

godz. 14.15

Krakowski Marsz Pamięci Ofiar Ludobójstwa Ormian

(ul. Jagiellońska 15 – św. Anny – Rynek Główny – Plac Mariacki – ul. Mikołajska – ul. Mikołaja Kopernika 9)

godz. 14.45

Uroczyste zgromadzenie pod chaczkarem (ormiańskim krzyżem wotywnym) przy kościele św. Mikołaja

(ul. Mikołaja Kopernika 9)

godz. 15.30

Msza św. ormiańskokatolicka celebrowana przez ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego, proboszcza ormiańskokatolickiej parafii południowej, i ks. Rafała Krawczyka, proboszcza ormiańskokatolickiej parafii centralnej

(kościół św. Mikołaja, ul. Mikołaja Kopernika 9)

godz. 20.15

Premiera polska filmu fabularnego The Cut (reż. Fatih Akin) oraz dyskusja, którą poprowadzą dr Jakub Osiecki i p. Armen Artwich

(Kino pod Baranami, Rynek Główny 27)

Niedziela, 26 kwietnia, godz. 17.00

Koncert Chóru Chłopięcego przy Filharmonii im. Karola Szymanowskiego wraz z solistami pod dyr. prof. Lidii Matynian

(Sala Złota, Filharmonia im. Karola Szymanowskiego, ul. Zwierzyniecka 1).

———————–

GLIWICE – zaproszenie od Związku Ormian w Polsce im. Abp. Józefa Teodorowicza

Niedziela, 26 kwietnia, g. 11.00 – kościół św. Trójcy przy ul. Mikołowskiej 2

11.00 – uroczysta msza św. ormiańskokatolicka w Gliwicach w kościele ormiańskim przy ul. Mikołowskiej – celebrowana przez Ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego proboszcza parafii południowej. Ogłoszenie dekretu o rozszerzeniu wezwania parafii.

12.10 – poświęcenie tablicy upamiętniające ludobójstwo Ormian, modlitwy pod chaczkarem, złożenie kwiatów i zniczy

Około 12.30 – w kościele koncert Teatru Performer – „Wołanie z głębi serca” pieśni św. Grzegorza z Nareku.

Około 13.00 – 13.10 – (po zakończeniu koncertu) organizatorzy zapraszają do siedziby Związku Ormian: w Gliwicach przy ul. Ks. Prymasa Stefana Wyszyńskiego 7/2 na dalszą część programu artystycznego – promocję tomiku wierszy „Chaczkar” oraz na ormiański poczęstunek.

Uroczystości swą obecnością uświetnią m. in ambasador Armenii w Polsce Ekscelencja Pan Edgar Ghazaryan.

Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski

Proboszcz parafii ormiańskokatolickiej dla Polski południowej

źródła: mall / solidarni2010.pl

 

Advertisements

5 comments on “100. rocznica ludobójstwa Ormian

  1. Pingback: 100. rocznica ludobójstwa Ormian …..PAMIETAJMY…… | Królowa Margot.Striptiz

Możliwość komentowania jest wyłączona.